Tết Nguyên Đán: Phong Tục, Các Mốc Và Điều Kiêng Kỵ

Q: Ý nghĩa của lì xì là gì?

Là lời chúc sức khỏe và may mắn; ý nghĩa nằm ở phong bao đỏ tượng trưng điều tốt lành, không nằm ở số tiền.

Tết Nguyên Đán — còn gọi Tết Cả, Tết Ta, Tết Âm lịch, Tết Cổ truyền — là dịp lễ đầu năm mới theo âm lịch của Việt Nam và các nước thuộc vùng văn hóa Á Đông. Đây là ngày lễ quan trọng nhất trong năm của người Việt.

Tết rơi vào ngày nào?

Vì tính theo âm lịch nên Tết Nguyên Đán muộn hơn Tết Dương lịch. Do quy luật ba năm nhuận một tháng của âm lịch, ngày mùng Một Tết không bao giờ trước 21/1 và không bao giờ sau 20/2 dương lịch — luôn rơi vào khoảng giữa hai mốc này.

Các nước cùng vùng văn hóa cũng đón Tết này với tên gọi khác: Trung Quốc và Đài Loan gọi Xuân Tiết, Hàn Quốc và Triều Tiên gọi Seollal, Nhật Bản gọi Shōgatsu, Mông Cổ gọi Tsagaan Sar.

Các mốc thời gian trong dịp Tết

Thời điểm	Việc chính
23 tháng Chạp	Cúng ông Công ông Táo, thả cá chép
Cuối tháng Chạp	Dọn nhà, tảo mộ, gói bánh chưng, sắm Tết
Đêm 30 (Giao thừa)	Cúng giao thừa, đón năm mới
Mùng 1	Xông đất, chúc Tết ông bà, mừng tuổi
Mùng 2 – 3	Chúc Tết họ hàng, thầy cô, bạn bè
Mùng 3 – 7	Hóa vàng, tiễn ông bà, khai trương đầu năm

Những phong tục cốt lõi

Cúng ông Công ông Táo

Người Việt tin Táo quân trông coi bếp núc, đến 23 tháng Chạp thì lên trời báo cáo việc trong nhà suốt năm. Tục thả cá chép xuất phát từ quan niệm cá chép là phương tiện đưa Táo quân về trời.

Dọn nhà và tảo mộ

Dọn nhà mang ý nghĩa bỏ lại cái cũ, cái xui của năm qua. Tảo mộ là dịp con cháu sửa sang phần mộ và mời tổ tiên về ăn Tết cùng gia đình — thể hiện quan niệm người đã khuất vẫn hiện diện.

Gói bánh chưng

Bánh chưng vuông tượng trưng cho đất, gắn với truyền thuyết Lang Liêu thời Hùng Vương. Việc cả nhà cùng gói bánh, cùng thức canh nồi bánh mới là phần quan trọng — đó là lúc các thế hệ ngồi lại với nhau.

Xông đất và mừng tuổi

Người đầu tiên bước vào nhà sáng mùng Một được tin là ảnh hưởng đến vận nhà cả năm, nên thường được chọn trước. Mừng tuổi (lì xì) là lời chúc sức khỏe và may mắn — ý nghĩa nằm ở phong bao đỏ, không nằm ở số tiền.

Những điều kiêng kỵ ngày Tết

Không quét nhà, đổ rác ngày mùng Một — sợ quét đi tài lộc.
Không làm vỡ đồ, không cãi vã — tránh điềm xui đầu năm.
Không vay mượn, đòi nợ trong mấy ngày đầu năm.
Người đang có tang thường tránh xông đất nhà người khác.

Những kiêng kỵ này không mang tính bắt buộc, mà phản ánh mong muốn khởi đầu năm mới suôn sẻ.

Tết hôm nay đổi gì?

Nhiều gia đình mua bánh chưng thay vì tự gói, đi du lịch thay vì ở nhà, lì xì qua ứng dụng thay vì phong bao giấy. Nhưng phần lõi không đổi: người Việt vẫn về quê, vẫn thắp hương mời tổ tiên, vẫn coi Tết là dịp sum họp. Cái thay đổi là hình thức, cái giữ lại là ý nghĩa.