Tranh dân gian Đông Hồ là dòng tranh khắc gỗ của làng Đông Hồ (Bắc Ninh), nổi tiếng với màu sắc từ nguyên liệu tự nhiên và đề tài gần gũi đời sống nông thôn. Tháng 12/2025, nghề làm tranh Đông Hồ được UNESCO ghi vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.
Tranh Đông Hồ làm thế nào?
Giấy dó quét điệp
Giấy in tranh là giấy dó — làm từ vỏ cây dó, mềm và bền. Trước khi in, giấy được quét một lớp điệp: vỏ sò, vỏ điệp nghiền mịn trộn hồ nếp. Lớp này tạo bề mặt lấp lánh nhẹ, đặc trưng chỉ tranh Đông Hồ mới có.
In bằng ván khắc gỗ
Mỗi màu cần một bản khắc riêng. Người thợ in chồng từng màu lên nhau, cuối cùng mới in bản nét đen. Vì vậy một bức tranh bốn màu cần năm lần in — sai một lần là hỏng cả tờ.
Màu hoàn toàn từ tự nhiên
| Màu | Lấy từ |
|---|---|
| Đen | Than lá tre đốt |
| Đỏ | Sỏi son tán nhỏ |
| Vàng | Hoa hòe |
| Xanh | Lá chàm |
| Trắng | Vỏ điệp nghiền |
Đây là lý do màu tranh Đông Hồ dịu, không chói gắt như màu hóa học — và cũng là lý do tranh khó làm nhanh, khó làm rẻ.
Những bức tranh quen thuộc và ý nghĩa
- Đám cưới chuột — châm biếm nhẹ nhàng chuyện lễ lạt, chung chi trong xã hội cũ.
- Vinh hoa – Phú quý — em bé ôm gà, ôm vịt; lời chúc con cháu đầy đàn, sung túc.
- Lợn đàn — biểu tượng sung túc; xoáy âm dương trên mình lợn thể hiện mong ước hài hòa.
- Gà đại cát — cầu điều lành đầu năm.
- Đánh ghen — cảnh đời thường, hài hước mà sắc sảo.
Điểm chung: tranh Đông Hồ không tả thực. Hình vẽ đơn giản, phóng đại có chủ ý, đặt nặng ý nghĩa hơn tỉ lệ chính xác.
Vì sao tranh Đông Hồ gắn với Tết?
Xưa tranh làm theo mùa: cả năm tích ván, tích màu, đến gần Tết mới in hàng loạt để bán. Người nông dân mua tranh về dán tường đón năm mới, hết Tết thì gỡ bỏ — nên tranh không cần bền lâu, giá phải rẻ.
Chính lối tiêu dùng ấy định hình đặc điểm của dòng tranh: rẻ, nhanh, nhiều màu, ý nghĩa cầu may.
Vì sao phải bảo vệ khẩn cấp?
Ngày 9/12/2025, UNESCO đưa nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào Danh sách Cần bảo vệ khẩn cấp — nghĩa là di sản đang đứng trước nguy cơ mai một, không phải là thứ hạng thấp hơn.
Thực tế ở làng: chỉ còn vài gia đình theo nghề, phần lớn hộ dân đã chuyển sang làm hàng mã vì thu nhập cao hơn nhiều. Ván khắc cổ thất lạc dần. Người biết pha màu tự nhiên ngày càng ít.
Câu hỏi thường gặp
Tranh Đông Hồ in bằng gì?
In bằng ván khắc gỗ trên giấy dó quét điệp; mỗi màu một bản khắc riêng, in chồng lên nhau rồi in bản nét đen sau cùng.
Màu tranh Đông Hồ lấy từ đâu?
Hoàn toàn từ tự nhiên: đen từ than lá tre, đỏ từ sỏi son, vàng từ hoa hòe, xanh từ lá chàm, trắng từ vỏ điệp nghiền.
Tranh Đông Hồ được UNESCO ghi danh khi nào?
Ngày 9/12/2025, vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp — là di sản phi vật thể thứ 17 của Việt Nam.
Đọc thêm cùng chủ đề:
- Văn hóa Việt Nam – đặc trưng cơ bản và 4 giá trị cốt lõi
- Văn hóa ẩm thực Việt Nam – 5 đặc trưng và khác biệt ba miền
