Nón Lá Việt Nam: Lịch Sử, Cách Làm Và Nón Bài Thơ Xứ Huế

Nón lá (còn gọi nón, nón tơi) là vật dụng dùng để che nắng, che mưa và là một biểu tượng của Việt Nam. Chiếc nón mộc mạc ấy gắn với hình ảnh người phụ nữ Việt, đồng lúa và làng quê suốt hàng trăm năm.

Nón lá có từ bao giờ?

Theo tư liệu, nón lá xuất hiện vào thế kỷ XIII, thời nhà Trần. Do nước ta chịu khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm mưa nhiều, ông cha ta đã sáng chế ra chiếc nón bằng cách kết nhiều lá vào nhau để đội lên đầu che nắng che mưa.

Đáng chú ý: hình ảnh tiền thân của chiếc nón đã được chạm khắc trên trống đồng Ngọc Lũ, thạp đồng Đào Thịnh — khoảng 2.500–3.000 năm trước Công nguyên. Nghĩa là vật che đầu kiểu nón đã gắn với người Việt từ thời dựng nước.

Nón lá làm thế nào?

Làm nón là nghề đòi hỏi khéo tay và kiên nhẫn. Quy trình cơ bản:

Chọn và xử lý lá — lá cọ hoặc lá gồi, phơi và là phẳng.
Làm khung nón — vành tre uốn thành các vòng tròn nhỏ dần lên đỉnh.
Xếp lá lên khung — xếp đều, khít, không để hở.
Khâu (chằm) nón — dùng chỉ khâu lá vào từng vành; đường khâu phải đều tăm tắp.
Nứt vành, quang dầu — hoàn thiện và phủ dầu cho bền, chống thấm.

Nón bài thơ xứ Huế

Nổi tiếng nhất là nón bài thơ của Huế: khi soi ra ánh sáng, giữa hai lớp lá hiện lên hình ảnh và câu thơ được ép khéo léo bên trong. Đây là sáng tạo tinh tế biến vật dụng thành tác phẩm nghệ thuật.

Các làng nghề làm nón

Việt Nam có nhiều làng nón truyền thống như làng Đồng Di, Dạ Lê (Thừa Thiên Huế cũ), làng Chuông (Hà Nội)… Mỗi làng có nét riêng về kiểu dáng và độ tinh xảo.

Nón lá — hơn cả vật che nắng

Che nắng che mưa — công dụng gốc, hợp khí hậu Việt.
Quạt mát, múc nước — công dụng phụ tiện lợi khi làm đồng.
Đạo cụ nghệ thuật — trong múa nón, áo dài, ảnh nghệ thuật.
Biểu tượng văn hóa — nhận diện Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Giữ nghề nón hôm nay

Nón lá ít dùng hằng ngày ở thành thị, nhưng sống khỏe nhờ du lịch và thời trang: làm quà lưu niệm, đạo cụ chụp ảnh, phụ kiện áo dài. Nhiều nghệ nhân sáng tạo nón trang trí, nón mini bán cho khách nước ngoài.