Trò chơi dân gian Việt Nam được các dân tộc sáng tạo từ rất lâu, mỗi trò còn có nhiều cách chơi khác nhau tùy vùng miền, và đã truyền từ đời này sang đời sau. Đây là ký ức tuổi thơ của bao thế hệ người Việt.
Vì sao nên giữ trò chơi dân gian?
Trò chơi dân gian không cần đồ chơi đắt tiền — chỉ cần vài viên sỏi, sợi dây, hay một khoảng sân. Nhưng chúng dạy trẻ nhiều thứ mà màn hình điện thoại không có: vận động, khéo léo, hợp tác và giao tiếp trực tiếp với bạn bè.
Các trò chơi tiêu biểu
| Trò chơi | Cách chơi ngắn gọn | Rèn kỹ năng |
|---|---|---|
| Ô ăn quan | Rải sỏi theo ô, tính toán ăn quân | Tư duy tính toán |
| Nhảy dây | Nhảy qua dây quay | Thể lực, nhịp điệu |
| Bịt mắt bắt dê | Bịt mắt tìm bắt bạn | Thính giác, phán đoán |
| Rồng rắn lên mây | Nối đuôi nhau, đối đáp và né bắt | Phối hợp nhóm |
| Kéo co | Hai đội kéo dây | Sức mạnh, đồng đội |
| Thả diều | Thả diều đón gió | Kiên nhẫn, khéo tay |
| Chơi chuyền | Tung que và bóng theo nhịp | Khéo tay, nhanh mắt |
Ô ăn quan — trò chơi trí tuệ
Ô ăn quan đáng chú ý vì nó là trò chơi tính toán chiến thuật. Người chơi rải sỏi theo các ô và phải tính trước nhiều nước để “ăn” được nhiều quân nhất. Đây là cờ vua phiên bản dân gian — rèn tư duy mà chỉ cần viên sỏi và nền đất.
Trò chơi gắn với hát đồng dao
Nhiều trò chơi đi kèm bài đồng dao — câu hát vần vè của trẻ con. “Rồng rắn lên mây”, “Nu na nu nống”, “Chi chi chành chành” vừa chơi vừa hát. Đồng dao giúp trẻ học ngôn ngữ, nhịp điệu một cách tự nhiên qua trò chơi.
Vì sao trò chơi dân gian đang mai một?
Ba lý do: không gian chơi thu hẹp (đô thị hóa, ít sân bãi); điện thoại và trò chơi điện tử hút trẻ; và người lớn ít truyền lại. Kết quả là nhiều trẻ thành thị không còn biết những trò mà cha mẹ chúng từng mê.
Đưa trò chơi dân gian trở lại
Nhiều trường học đã đưa trò chơi dân gian vào giờ ra chơi và hoạt động ngoại khóa — vừa vận động vừa giữ văn hóa. Đây là hướng hay: trẻ được rời màn hình, chơi cùng nhau thật sự, và những trò chơi cũ có cơ hội sống tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Trò chơi dân gian có lợi ích gì cho trẻ?
Rèn vận động, khéo léo, tư duy và kỹ năng hợp tác, giao tiếp trực tiếp — những điều trò chơi điện tử khó mang lại.
Ô ăn quan rèn kỹ năng gì?
Rèn tư duy tính toán và chiến thuật, vì người chơi phải tính trước nhiều nước để ăn được nhiều quân.
Vì sao trò chơi dân gian đang mai một?
Do không gian chơi thu hẹp, điện thoại và trò chơi điện tử thu hút trẻ, và người lớn ít truyền lại cho thế hệ sau.
Tư liệu tham khảo: Wikipedia tiếng Việt – mục “Danh sách trò chơi truyền thống của Việt Nam”.
Đọc thêm cùng chủ đề:
- Văn hóa Việt Nam – đặc trưng cơ bản và 4 giá trị cốt lõi
- Văn hóa ẩm thực Việt Nam – 5 đặc trưng và khác biệt ba miền
