Tuồng (còn gọi hát bộ, hát bội) là loại hình nhạc kịch thịnh hành tại Việt Nam. Khác với chèo hay cải lương, tuồng mang âm hưởng hùng tráng với những tấm gương nhân vật tận trung báo quốc, xả thân vì đại nghĩa.
Tuồng khác chèo, cải lương thế nào?
Nếu chèo là sân khấu của làng quê, trào lộng và trữ tình; cải lương thiên về tình cảm đời thường — thì tuồng là sân khấu của những người anh hùng. Đặc trưng thẩm mỹ của tuồng là chất bi hùng: những bài học về lẽ ứng xử của con người giữa cái chung và cái riêng, giữa gia đình và Tổ quốc.
| Loại hình | Chất chủ đạo | Đề tài |
|---|---|---|
| Tuồng | Bi hùng, trang nghiêm | Trung quân, anh hùng, đại nghĩa |
| Chèo | Trào lộng, trữ tình | Đời sống làng quê, đạo hiếu |
| Cải lương | Bi cảm, đời thường | Tình cảm gia đình, xã hội |
Tuồng cũng khác với cải lương xã hội, cải lương Hồ Quảng, thoại kịch — những hình thức ra đời muộn hơn.
Nghệ thuật hóa trang mặt nạ
Đặc điểm dễ nhận nhất của tuồng là hóa trang mặt (vẽ mặt) rất đậm và quy ước. Màu sắc và hoa văn trên mặt nói lên tính cách nhân vật ngay khi bước ra sân khấu:
- Mặt đỏ — người trung nghĩa, dũng cảm.
- Mặt trắng — kẻ gian, nịnh thần.
- Mặt đen — người cương trực, nóng nảy.
Khán giả nhìn mặt là biết ngay ai trung ai gian — một quy ước giúp hiểu vở diễn không cần lời giải thích.
Diễn xuất ước lệ
Tuồng diễn theo lối ước lệ, tượng trưng: một cái roi ngựa thay cả con ngựa, vài bước đi vòng thay cả một chặng đường xa. Động tác cách điệu, mạnh mẽ, kèm hát và múa võ. Đây là nghệ thuật đòi hỏi diễn viên khổ luyện cả giọng hát, vũ đạo lẫn diễn xuất.
Tuồng hôm nay
Tuồng là loại hình khó với khán giả trẻ vì tính bác học và ước lệ cao. Nhưng đây chính là di sản sân khấu quý — thể hiện lý tưởng sống trọng nghĩa khí, trung với nước của người Việt. Việc bảo tồn tuồng là giữ một phần tinh thần dân tộc trên sân khấu.
Câu hỏi thường gặp
Tuồng, hát bội, hát bộ có phải là một không?
Phải. Đó là những cách gọi khác nhau của cùng một loại hình nhạc kịch truyền thống Việt Nam.
Tuồng khác chèo và cải lương thế nào?
Tuồng mang chất bi hùng, đề tài trung quân báo quốc; chèo trào lộng trữ tình về làng quê; cải lương thiên về tình cảm đời thường, ra đời muộn hơn.
Màu mặt trong tuồng có ý nghĩa gì?
Mặt đỏ là người trung nghĩa dũng cảm, mặt trắng là kẻ gian nịnh, mặt đen là người cương trực nóng nảy — giúp khán giả nhận ra tính cách nhân vật ngay.
Tư liệu tham khảo: Wikipedia tiếng Việt – Tuồng.
Đọc thêm cùng chủ đề:
- Văn hóa Việt Nam – đặc trưng cơ bản và 4 giá trị cốt lõi
- Văn hóa ẩm thực Việt Nam – 5 đặc trưng và khác biệt ba miền
